هیئت؛ مدرسه ایمان، خدمت و همبستگی اجتماعی / نگاهی به کارکرد معنوی، تربیتی و اجتماعی هیئت متوسلین به حضرت زهرا(س) اهواز / به قلم: حجت‌الاسلام دکتر محمدامین جامعی

هیئت؛ فراتر از یک محفل آیینی

در روزگاری که جامعه انسانی، با وجود گسترش ابزارهای ارتباطی، بیش از پیش با تنهایی روحی، فرسایش پیوندهای اخلاقی، اضطراب‌های فزاینده و تضعیف همبستگی اجتماعی مواجه است، بازاندیشی در ظرفیت نهادهای اصیل مردمی برای ترمیم حیات معنوی و اخلاق جمعی، ضرورتی بنیادین یافته است. در این میان، هیئت‌های مذهبی در سنت شیعی، از ریشه‌دارترین و اثرگذارترین نهادهایی‌اند که در طول تاریخ، نه‌تنها پاسدار شعائر دینی و معارف اهل‌بیت(ع) بوده‌اند، بلکه بستری برای پرورش عاطفه ایمانی، تربیت اخلاقی، تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی و بازتولید سرمایه فرهنگی و اجتماعی نیز فراهم آورده‌اند.

از این منظر، هیئت را نباید صرفاً محفلی برای اقامه عزا دانست؛ هیئت، در معنای اصیل خود، مدرسه‌ای برای انسان‌سازی، کانونی برای تربیت دینی و مجالی برای پیوند دادن ایمان با زیست مسئولانه اجتماعی است. وجه ممتاز هیئت‌های اصیل آن است که دین را از سطح مناسک فراتر می‌برند و آن را در قالب فهم، اخلاق، محبت، ادب، ایثار و خدمت، عینیت می‌بخشند.

پیوند ایمان و خدمت در هیئت

این مجالس، آنگاه که بر پایه اخلاص، معرفت و تبیین استوار باشند، تنها احساسات مذهبی را برنمی‌انگیزند، بلکه افق دید مخاطب را روشن می‌سازند، آرامش روانی می‌آفرینند و روح جمعیِ مبتنی بر همدلی و مسئولیت را تقویت می‌کنند. از همین‌رو، برپایی محافل دینی با رویکرد تبیینی و خدمت‌محور، از مهم‌ترین نیازهای فرهنگی و اجتماعی روزگار ماست؛ زیرا جامعه امروز، بیش از هر زمان دیگر، محتاج فضاهایی است که در آن‌ها ایمان تنها گفته نشود، بلکه زیسته شود؛ اخلاق تنها توصیه نگردد، بلکه در رفتار خادمان و بانیان جلوه یابد؛ و محبت اهل‌بیت(ع) تنها در اشک و احساس متوقف نماند، بلکه در هیئتِ دستگیری، مردم‌داری، کرامت‌بخشی و خدمت صادقانه ظهور پیدا کند.

خدمت به میهمانان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) در چنین فضایی، صرفاً یک اقدام اجرایی یا صورتی از میزبانی نیست؛ بلکه تجلی یک فهم عمیق از دینداری است. در این فهم، محبت به اهل‌بیت(ع) آنگاه به صدق اجتماعی خود نزدیک می‌شود که در صورت تواضع، ادب، انضباط، تکریم انسان‌ها و اهتمام به آسایش و حرمت آنان متجلی گردد. از این‌رو، هیئت‌های خدمت‌محور حامل پیامی فرهنگی و بلندند: این‌که دینداری اصیل، از دل مناسک عبور می‌کند و به ساحت رفتار و مسئولیت وارد می‌شود.

هیئت متوسلین؛ مجلسی با کارکرد تربیتی و اجتماعی

در این افق، هیئت متوسلین به حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) اهواز را می‌توان نمونه‌ای شایسته از مجلسی دانست که ظرفیت آن فراتر از یک برنامه مناسبتی و آیینی است. اهمیت چنین هیئتی، تنها در برگزاری مجلس و گردآوردن ارادتمندان اهل‌بیت(ع) خلاصه نمی‌شود، بلکه در نوع نگاهی نهفته است که میان محبت فاطمی، شور حسینی، معرفت دینی و مسئولیت اجتماعی پیوند برقرار می‌کند؛ رویکردی که در تجارب میدانی نگارنده در «مضیف الزهرا(س)» واقع در بلوار شهدای فولاد اهواز، به‌عنوان کانونی برای خدمت در منطقه محروم، با هدف عینیت‌بخشی به همین ارزش‌های متعالی دنبال شده است.

آنجا که مجلس اهل‌بیت(ع) با احترام به مخاطب، تکریم عزاداران، نظم در خدمت، توجه به آرامش معنوی حاضران و صیانت از کرامت انسان‌ها همراه می‌شود، دیگر با یک مراسم صرف روبه‌رو نیستیم، بلکه با نهادی تربیت‌گر و جامعه‌ساز مواجه‌ایم. این همان نقطه‌ای است که یک هیئت، از یک محفل عاطفی صرف فراتر می‌رود و به مدرسه‌ای برای ساختن انسان مؤمن، متعهد و مسئول بدل می‌شود.

هیئت در متن جامعه

نقش هیئت در بسترهای اجتماعی خاص، اهمیتی مضاعف می‌یابد. هرگاه هیئت در فضایی شکل گیرد که نیازمند تقویت امید، کاهش فاصله‌های انسانی، ترمیم روابط اجتماعی و حفظ کرامت مردم باشد، کارکرد آن از سطح یک گردهمایی عبادی فراتر می‌رود و به پناهگاهی فرهنگی و معنوی تبدیل می‌شود. بر همین اساس، شکل‌گیری مراکز خدمت‌رسانی دینی و مردمی در مناطق حاشیه‌ای و کمتر برخوردار، از اهمیتی دوچندان برخوردار است. حضور کانون‌هایی که در آن‌ها ذکر اهل‌بیت(ع) با اطعام، تکریم، همدلی و گره‌گشایی اجتماعی همراه می‌شود، نشانه فهمی عمیق از رسالت اجتماعی دین است. از این منظر، مجموعه‌هایی که با چنین رویکردی در متن جامعه حضور می‌یابند، در حقیقت به بازسازی پیوند میان معنویت و زندگی روزمره یاری می‌رسانند و نشان می‌دهند که مجالس اهل‌بیت(ع) می‌توانند به‌طور هم‌زمان، مأمن روح و ملجأ مردم باشند.

سه ساحت اثرگذاری هیئت

کارکرد هیئت‌هایی از این دست را می‌توان در سه ساحتِ درهم‌تنیده تحلیل کرد:
– ساحت معنوی: در این ساحت، دل‌ها در پرتو ذکر، توسل و یاد اهل‌بیت(ع) صفا می‌یابد و پیوند انسان با افق قدسی استحکام پیدا می‌کند.
– ساحت تربیتی: در این عرصه، فضیلت‌هایی چون ادب، مسئولیت‌پذیری، نظم، اخلاص، احترام و خدمت در جان افراد رسوخ می‌کند و از هیئت، مدرسه‌ای عملی برای تربیت اخلاقی می‌سازد.
– ساحت اجتماعی: در این ساحت، هیئت به عامل همدلی، همبستگی، کاهش تنهایی اجتماعی، تقویت اعتماد و احیای روح تعاون بدل می‌شود. این کارکرد، به‌ویژه در محیط‌هایی که نیازمند انسجام بیشتر و حمایت فرهنگی افزون‌ترند، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.

امروز؛ نیاز جامعه به هیئت‌های اصیل

امروز جامعه ما بیش از همیشه به چنین محافلی نیازمند است؛ محافلی که در آن‌ها تبیین، جای سطحی‌نگری را بگیرد؛ خدمت، جای نمایش را؛ و اخلاص، جای هیاهو را. هیئت اصیل آن است که نه‌تنها اشک را پاس بدارد، بلکه اندیشه را نیز بیدار سازد؛ نه فقط دل را متأثر کند، بلکه رفتار را نیز اصلاح نماید؛ و نه‌تنها مجال ذکر باشد، بلکه مبدأ حرکت در مسیر فضیلت و مسئولیت اجتماعی گردد.

در این معنا، هیئت متوسلین به حضرت زهرا(سلام‌الله‌علیها) اهواز، اگر بر این بنیان استوار بماند و این افق را پاس بدارد، می‌تواند در شمار مجالسی قرار گیرد که آثار آن‌ها محدود به زمان برگزاری نیست، بلکه در لایه‌های عمیق‌تری از حیات فردی و جمعی امتداد می‌یابد.

تجلیل از خادمان و بانی این مسیر نورانی

در پایان، شایسته است از همه خادمان، بانیان، ذاکران، سخنرانان و عزادارانی که در برپایی و استمرار این محفل نورانی سهم دارند، با احترام یاد شود؛ آنان‌که با نیت‌های پاک، همت‌های صادقانه و تلاش‌های بی‌ادعا، نام اهل‌بیت(ع) را در فضای زندگی مردم زنده نگه می‌دارند و از این رهگذر، سهمی ارزشمند در پاسداری از ایمان و اخلاق اجتماعی ایفا می‌کنند.

در این میان، تجلیل از حجت‌الاسلام والمسلمین امانت بهبهانی، به‌عنوان بانی محترم این مسیر نورانی، امری شایسته و بایسته است. اهتمام به شکل‌گیری و استمرار مجالسی که در آن، ذکر اهل‌بیت(ع) با تکریم مردم، ترویج فرهنگ خدمت، تقویت معنویت و تحکیم پیوندهای اجتماعی همراه می‌شود، نشان‌دهنده فهمی عمیق، مسئولانه و اجتماعی از دینداری است. این‌گونه کوشش‌ها را نباید تنها در شمار خدمات اجرایی یا آیینی قرار داد، بلکه باید آن را در افق والاترِ خدمت به تربیت انسان، تقویت امید اجتماعی و صیانت از هویت دینی جامعه ارزیابی کرد. بی‌تردید، پشتیبانی از چنین محافلی، آنگاه که با اخلاص، مردم‌داری و دغدغه فرهنگی همراه باشد، مصداقی روشن از عمل صالح اجتماعی و ذخیره‌ای ماندگار در کارنامه خدمت دینی خواهد بود. امید آن‌که این توفیقات، در پرتو عنایات حضرت صدیقه طاهره(سلام‌الله‌علیها)، مستدام بماند و این مجلس شریف، همچنان منشأ خیر، برکت، معرفت و انسجام روزافزون برای جامعه مؤمنان باشد.

حجت‌الاسلام دکتر محمدامین جامعی